PENDAHULUAN
Kehidupan terdiri dari dua kutub pertentangan,
antara “hidup” dan “mati”, yang menjadi paham dasar manusia sejak masa purba
sebagai bentuk dualisme keberadaan hidup hingga masa kini (Sumardjo,2002:107). Kematian
merupakan akhir dari perjalanan hidup manusia. Maka kematian pada dasarnya
adalah hal yang biasa, yang semestinya tidak perlu ditakuti, karena cepat atau
lambat akan menjemput kehidupan dari masing-masing manusia.
Namun wajar bila kematian bukan menjadi keinginan utama manusia. Berbagai usaha akan selalu ditempuh manusia untuk menghindari kematian, paling tidak memperlambat kematian itu datang. Idealnya kematian itu datang pada usia yang sudah sangat tua.
Namun wajar bila kematian bukan menjadi keinginan utama manusia. Berbagai usaha akan selalu ditempuh manusia untuk menghindari kematian, paling tidak memperlambat kematian itu datang. Idealnya kematian itu datang pada usia yang sudah sangat tua.
Pada masyarakat Batak, kematian (mate) di
usia yang sudah sangat tua, merupakan kematian yang paling diinginkan. Terutama
bila orang yang mati telah menikahkan semua anaknya dan telah memiliki cucu
dari anak-anaknya. Dalam tradisi budaya masyarakat Batak (khususnya Batak
Toba), kematian seperti ini disebut sebagai mate saur matua. Tulisan ini
membahas mate saur matua sebagai sebuah upacara kematian warisan produk
kebudayaan masa lampau melalui tinjauan etnoarkeologi. Kiranya tulisan ini
mampu memberikan tinjauan kritis dan arif, terutama melalui konteks sistem
(hubungan masyarakat Batak Kristen dengan upacara saur matua dari waktu
terdahulu hingga terkini). Apalagi dimasa terkini, upacara ini sering
memunculkan kontroversi seputar ketidaksetujuan dari sebagian masyarakat Batak
Kristen untuk melestarikannya. Upacara saur matua dianggap bertentangan
dengan ajaran agama baru (Kristen) yang mereka anut.
Etnoarkeologi merupakan ilmu arkeologi yang
menggunakan data etnografi sebagai analogi untuk membantu memecahkan
masalah-masalah arkeologi (Puslitarkenas,1999:188-190). Dalam tulisan ini, data
etnografi berupa upacara saur matua di kalangan masyarakat Batak Kristen
(pada masa terkini) dijadikan sebagai salah satu bahan analogi dalam usaha
merekonstruksi kebudayaan religi masyarakat Batak pada masa lampau yang
berkaitan dengan konsep kematian. Hasil dari penelitian etnoarkeologi ini hanya
sekedar memberi gambaran kemungkinan adanya persamaan antara gejala budaya masa
lampau dengan budaya masa kini, atau sebagai argumentasi penghubung dalam
rangka uji hipotesis, model, dan teori tentang terjadinya transformasi budaya
pada upacara saur matua dari masa pra-Kristen hingga sampai masa terkini
sesudah masuknya pengaruh agama Kristen.
BAB II
PEMBAHASAN
2.1 MONDING NA TUA-TUA NAUNG MARPAHOMPU
( Sarimatua, saurmatua,
saurmatua maulibulung ).
Di parmonding ni
natua-tua naung marpahompu gumodang do sihobasan manang sibahenon dibandingkon
sian naso marpahompu (natunggane). Diparmonding ni
natua-tua naung marpahompu, nunga dipatupa ulaon pangarapoton, jala mamotong
pinahan lobu manang pinahan namanggagat duhut do disi dohot angka na asing
nahombar tusi.
Parjojor ni ulaon i di parmonding ni
natua-tua naung marpahompu tarsongon on ma :
2.1.1. MAMBAHEN SIJAGARON
Sijagaron ima
songon tanda manang patuduhon naung marpahompu na monding i. Molo holan marpahompu
sian anak dope, dipeakhon ma di sabola siamun ni simanjujung ni na monding i.
Molo holan marpahompu sian boru dope, disabola hambirang ma. Molo dung
marpahompu sian anak dohot sian boru di peakhon ma di ujung ni simanjujungna.
Sijagaron ima sada
ampang na marisi eme, jala tu eme i, dipantikkon ma
-
Sanggar
-
Ranting ni Baringin
-
Ranting ni Hariara
-
Bona ni eme na mabiur
-
Gambiri
-
Silinjuang + sihilap ditambai dohot ompu-ompu molo adong.
-
Sipata di tambai dope tolor ni manuk.
Hata ni sijagaronon
di tingki raja parhata mameakkon sijagaroni :
1.
Ampang do jual,
hudon panuhatan, asima antong roha ni Tuhan, dipasorangkon ma dipomparan ni natua-tua on anak namarsangap dohot boru namartua.
2. Sai tusanggar ma amporik, tulubang ma satua. Sai sinur ma pinahan lam tugabena angka naniula ni pomparan ni
natua-tua on
3. Asa martantan ma baringin, mardangka hariara, matorop maribur ma
pomparan ni natua-tuaon, huhut matangkang majuara
4. Eme sitamba tua ma parlinggoman ni siborok, Debata do namartua horas ma
pomparan ni natua-tua on diparorot
5. Gambiri namarmiak-miak, asa mamiaki ma antong Amanta Debata di sude
pomparan ni natua-tua on, dilehon angka parsaulian dohot hahipason.
6. Lomak ma silinjuang lomak soni baboan, tudia pe pomparan ni natua-tuaon
mangalangka tusi ma dapotan pansamotan
2.1.2. PASADA
TAHI
Andorang so di
patupa ulaon marria/martonggo raja, jolo marpungu do hasuhuton bolon, dongan
tubu dohot boru nasolhot laho manaringoti songon dia ma nanaeng si
bahenon/taringot tu adat na hombar tu na monding i. Umpamana ahado jenis ni
pinahan sipotongon, paluon do ogung (musik) manang ndang, pulik do pangarapotna
dohot partutanona dohot angka na asing.
Na mandohoti
pangkataionon molo boi, ingkon adong ma nian natua-tua na mangantusi adat (raja
bius = boi do sian marga naasing), asa boi patorangon nasida songon dia do adat
na suman patupaon diparmonding ni natua-tua i. Umpamana taringot tu jenis ni
pinahan sipotongon dipangarapotna dohot dipartuatna, taringot tu pardalan ni
ulos, piso-piso dohot angka na asing. Laos dison ma suhut paboahon songon dia
kemampuan ni nasida (hasuhuton) taringot tu sibahenon, unang ma memberatkan tu
keadaan dohot kondisi ni suhut bolon. Jala dison ingkon boi ma dongan tubu
mamereng keadaan dohot, kondisi ni suhut bolon, asa boi di sesuaihon adat na
naeng sibahenon ni nasida asa unang paborathu tu suhut bolon, alana ala
somangantusi suhut bolon, olo do sai diunduhi sude angka nanidok ni dongan
tubuna.
Rim ni tahi manang hasil ni pangkataionon ma, annon nalaho siboanon ni dongan tubu tu ulaon
(acara) marria/ huhut mangido paniroion sian angka Raja. Pangkataion ni
hasuhuton bolon dohot dongan tubu, on ma na nidokna ulaon pasada tahi.
2.1.3. MOMPO
Mompo lapatanna pamasukhon bangke i tu jabu jabu na (ruma-ruma na ). Hata
mompo di pangke holan tu naung marpahompu do i. Somalna ulaon mompo
dibahen di urmun ni mataniari (botari) manang di borngin na, jala di adopi
hula-hula do on, alai boi do holan hula-hula tangkas manang na solhot ndang
pola sai ingkon disi tulang. Laho manghabit tingki ndang pola sai
adong acara mandok hata dison alai dipasada mai dibagasan tangiang na binoan ni
hulahula.
Pada umumna
dipangarantoan, acara mompo dipatupa dung sidung marria (martonggo) Raja. Molo
binereng tu partingkian (laho manghabit tingki) boi do tong mompo on dibahen
ditingki (ari) martonggo Raja alai dipatupa mai nian andorang so dimulai
mangkatai, asal ma naung disi hula-hula tangkas. Ndang pola ingkon sude horong
hula-hula dohot tulang laho mangadopi manang menyaksikan ulaon mompo on. Dungi
muse dumenggan do berengon ni panungkir molo humatop di bahen mompo (molo dung
rade / tipak jabu-jabu na ). Molo sai ingkon painteon dung sidung marria sipata
do gabe paborngin-hu, alana marria somalna di pungka hira-hira pukul 20.00
WIB, gabe olo ma ulaon mompo mandapothon tonga borngin. Molo songon i pangalahona gabe paloja hu angka raja na mandohoti ulaon
marria i sekaligus mandohoti ulaon mompo, tarlumobi suhut bolon, marningot muse
tu marsogot ingkon tibu do ro horong ni hula-hula dohot tulang laho pasahat
ulos saput dohot tujung/ulos sampe tua.
Di Bona Pasogit
jotjot do laos ditingki mompo on do dipasahat hula-hula ulos saput dohot
tujung/sampetua. Diboan hula-hula i do boras
sipirnitondi piga-piga tandok. Dibahen mai
botarina sadari andorang so tu tano. Dung sidung dipasahat hula-hula i ulos,
dipasahat hasuhuton i ma muse piso piso. Di hita pomparan ni PANGULU PONGGOK
NAIBORNGIN, laho manghabit tingki tu acara partutanonai (marsogot nai), denggan do ulahonon ta acara mompo
sadari sebelum partutanona, alai dipatibu ma, dibahen ma hira-hira pukul 18.00
WIB manang pukul 6 botarina, alai nunga lebih sering binereng acara mompo,
dipasada namai tu acara adat partuatna marsogot nai, merpertimbangkan haroro ni
hula-hula dohot tulang naso boi lengkap ro, jala boi do sekalian menghemat
biaya. Di ulaon mompo di patupa hasuhuton do marsipanganon. Diseat do disi pinahan
lobu (na marmiak-miak) lengkap dohot na margoarna. Dung sidung marsipanganon di bagi do na margoar na i tu sude horong
tutur/tondong (dongan tubu, boru, dongan sahuta, hula-hula dohot tulang). Alai
tutu ndang pola jolo masisungkunan taringot tu parbagiani jambar i, jala ndang pola digorahon i. Sip-sip do i
dipasahat tu na patut manjalo, dung jolo dipamasuk tu bagas plastik.
2.1.4. MARRIA
/ MARTONGGO RAJA
Ulaon marria/martonggo raja di patupa laho manghatai taringot tu adat na
naeng sibahenon, na hombar tu parmonding ni natua-tua i dohot angka na asing na
hombar tusi.
Di Bona Pasogit (Laguboti) na mandohoti ulaon marria holan na mardongan
tubu, boru tubu, dongan sahuta dohot dongan saulaon ni namonding i do. Ndang
hea pola hula-hula dohot tulang mandohoti i. Holan boa-boa do tu nasida
andingan mompo, mangarapot, andigan tu tano, aha jenis ni pinahan sipatupaon di
pangarapotna dohot angka na asing. Siboanon manang si bahenon ni
hula-hula dohot tulang ndang pola sihataan i di na marria, ala nunga di boto
nasida songon dia siboanon ni nasida na homhar tu adat di parmonding ni
natua-tua i. Jala molo adong na hurang tangkas, boi
ma i di sungkun/dipatangkas nasida i tu suhut bolon/hasuhuton di tingki na
marhara/pasahathon boa-boa i nasida tu Hula-hula dohot Tulang. Di Pangarantoan (Parserakan) on, ulaon marria nunga meluas. Ndang holan di
dohoti dongan tubu, boru, dongan sahutabe, alai nunga dohot sude horong ni
hula-hula, tulang, tulang rorobot, bona tulang, bona ni ari, hulahula ni na
marhaha-anggi dohot hula-hula ni anak manjae (hula-hula naposo).
Dibahen songoni
pangalahona, ala nunga marpungu marga-marga sian desa na ualu na mamboan
hasomalan/adat na masa di luat na be. Laho padomuhon panghataion tu adat
nanaeng sipatupaon na, di hara ma sude horong ni hula-hula dohot horong tulang.
Sipata marlarut-larut (bertele-tele) ma panghataion disi, ala sai
mampartahanhon adat na somal diluat na be dohot na hea binereng na sebelumna,
hape na binereng nai belum tentu tingkos. Tung mansai godang mangallang tingki,
tenaga dohot pingkiran di acara
namarriai.
Laho mangatasi asa unang terjadi nasongon on, naeng ma nian dos roha, adat
namasa di luat ni namatean ima nian sipangkeon. Ndang pola sala hita mangulahon
na songon i, alana adong do hata ni natua-tua na mandok Sidapot solup do na ro. Di hita pomparan ni PANGULU PONGGOK NAIBORNGIN, molo hula-hula manang tulang i sian luar ni SIPAETTUA, dihilala roha denggan do dohot
nasida di ulaon marria i, ipe molo boi holan hula-hula/tulang tangkas manang na
sumolhot. (alai ta usahahon ma asa adat ni PANGULU PONGGOK NAIBORNGIN taulahon) ala di
hita do ulaon.
Somalna di ulaon marria, na mardongan tubu do na masisisean. Alai laho
manghabit tingki, boi do ndang pola jolo masisisean, alai mardos ni roha ma,
ise sian nasida na laho mangalusi sungkun-sungkun ni hula-hula dohot laho
patoranghon taringot tu rencana, nanaeng sibahenon na hombar tu parborhat ni
natua-tua i. Alana andorang so marria, nunga adong hian panghataion ni suhut,
dongan tubu dohot boru taringot tu rencana na naeng si bahenon di tingki ulaon
pasada tahi. Di luat na asing songon di Siantar sai dongan sahuta do manise
hasuhuton, jala gumodangan do hata ni dongan sahuta (namasa di hutai) nagabe
acuan (siihuthonon) di acara adat na naeng sipatupaon.
Dung dipatorang
Raja parhata manang hasuhuton rencana i, dipasahat ma muse tu Raja na ginokhon
termasuk (hula-hula/tulang) laho mangido paniroion songon dia na dumenggan
ulahonon ni nasida adat na hombar tu na monding i.
Naporlu sihataan di na marria ima :
a.
Tingki sadihari
haroro ni hula-hula/tulang laho pasahathon ulos saput dohot tujung/sampetua
jala sian ise do saput dohot tujung tarlumobi molo horong tulang dohot hula
hula di luar ni marga SIPAETTUA.
b. Andigan ulaon pangarapoton dohot partutano na.
c. Pinahan sipatupaon tu pangarapotna/partutanona
d. Mangkuling do ogung (musik) manang ndang
e. Didia inganan tanoman na
f. Songon dia parbagian ni parjambaran
g. Beha do taringot tu pardalan ni ulos
h. Dohot angka na asing
Asa denggan masitomuan pangkataion, andorang so dipasahat
raja parhata angka rencana taringot tu ulaon par mondingon ni natua-tua i,
denggando jolo di pasahat paidua ni hasuhuton jujur ngolu manang riwayat hidup
ni na jumolo monding i. Dung sidung panghataion i, sahat ma tu acara manauri
ima na pasahat hata nauli, hata na denggan sian, Raja na ginokhon tu hasuhuton.
Alai molo di Pangarantoan on, ala nunga godang mangallang tingki dinamarria,
ndang sangabe acara namanurion diulahon, langsung nama manjaha kesimpulan ni
pangkataion di tingki i, laos disima muse mangampu suhut, dohot mandok
mauliate.
Dung mangampu
suhut, ditutup ma dibagasan tangiang na binoanhon ni hula-hula. Molo di
pangarantoan, hula-hula tangkas manang tulang do pampuhon tu suhut, alai molo
di Siantar, dongan sahuta do paampuhon tu suhut.
2.1.5. PASAHAT ULOS SAPUT DOHOT ULOS TUJUNG/SAMPETUA
Ulos saput ima ulos sian
hula-hula/tulang na dipeakhon tu ginjang ni bangke ni na monding i songon
saputna.
Ulos tujung ima ulos na ni uloshon ni hula-hula tu na mabalu di ulaon sari
matua. Ulos sampetua ima ulos na niuloshon ni hula-hula tu natuatua na mabalu
naung saurmatua tarlumobi na matua maulibulung. Cara manguloshon ulos sampetua songon on ma; jolo di uloshon satongkin tu
si manjujung ni na mabalui, dungi dipaturun tu abara sahat tu tanggurung /
badan ni na mabalu i.
Di Pangarantoan nuaeng on, nunga jotjot binereng di pasahat ulos sampetua
tu na mabalu sarimatua nangpe adong dope anakhonna naso simpan (kawin) alai
nunga balga-balga, tarlumobi, nunga tammat singkola jala nunga karejo be. Jala
laos songoni nama, ndang
pola di bungka be. Sasintong na molo
pinarrohahon nangpe nunga balga-balga anakhonna jala nunga karejo, molo so
simpan dope tong do natorasna i marsak. Alani i molo dipasahat hula-hula ulos
sampetua tu na monding sarimatua tong do hurang suman ai sisarihonon ni
nababalui i dope, laho pangolihon manang pamulihon naso sohoti. Di Bona
Pasogit, tarlumobi di luat SIPAETTUA sahat tu tingkion umumna molo dung saur
matua manang maulibulung na monding i, mangihuthon adat, bona tulang dohot bona
ni ari pasahat hon sada be ulos tu na monding i, alai di peakhon do i tu
ginjang ni batang i ditingki acara di alaman. Ulos i, marlapatan (bermakna) songon patuduhon naung gabe do na monding i
jala songon dalan parhitean mangido tu Amanta Debata asa anggiat gumabe
pinompar ni natua-tua i tu joloan ni arion. Laos di tingki na pasahat ulos i ma
didok umpasa :
Balga ninna tiang
ni ruma Umbalgaan tiang ni sopo
Nunga gabe antong
natua-tua on Alai gumabean ma angka na umposo
Ulos na pinasahat
ni Bona tulang dohot Bona niari tu ginjang ni batang i, lompit doi dibahen. Boi
do buaton ni pomparan ni na monding i, jala di goari mai ulos sahat, alai boi
do tong mulak muse tu Bona Tulang/Bona ni ari jala digoari mai ulos mulak. Tergantung mai tu keadaan manang paradongan (kemampuan) ni pomparan ni na
monding i. Molo dibuat pomparan ni na monding i ulos i, gumodang ma pasahat on
na piso - piso (paling saotik dos dohot tuhor ni ulos i). Alai molo mulak ulos
i, tong do mardalan piso-piso alai sadia nataronjar sian roha ni hasuhuton
nasai namadilehon tu napasahathon ulos i (ndang pola godang bei). Ia na masa nuaeng on di Pangarantoan on, sude horong hulahula dohot horong
tulang, pasahathon ulos tu pinompar ni na monding i. Molo pinarate-atehon do
pardalan ni ulos on, nunga tung malobi-hu di hilala roha. Alana hira sude do
horong ni hula-hula songoni nang hula-hula ni na mar haha-anggi, hula-hula ni
anak manjae, horong tulang (sian tulang, tulang robobot, bona tulang) sahat tu
bonaniari pasahathon ulos. Sipata do binereng
hula-hula dohot tulang i pasahathon ulos, ris tu sude pomparan ni na monding i. Alai adong do tong namambahen ulos i di pasahat tu perwakilan pomparan ni
namonding (ndang jelas songon dia aturan-aturan ni perwakilan i).
Jadi tung godang do
ulos i, sipata do lobi sian 10 sahat tu 20 ulos. Alus ni i, pasahaton ni
pomparan ni namonding i ma muse piso-piso tu ganup horong hula-hula dohot
tulang na pasahathon ulos i, oloma godang ni piso-piso i ratusan ribu sahat tu
jutaan rupiah. Mardomu tusi tubu do kesan na bersifat negatif antara lain :
1.
Ulos i gabe hurang
ber makna, hira songon kado nama manang hira ulos songon na tinuhor.
2. Magodang hu mangallang; tingki olo ma. sipata sahat tu pukul 17.00 asa borhat tu udean.
3. Gabe manambai boban / harugian tu pomparan ni na monding i. Sipata ndang
haru diantusi pinompar ni na monding i paradaton, sai asal diunduhi ma, songon
dia panghataion ni natua-tua di tingki na marria i, hape nunga paborathon tu
suhut bolon.
4. Boi do tubu hansit ni roha di gomparan ni na monding i, isarana :
a.
Molo ulos i
dipasahat tu perwakilan. Tu ise do hasahatan ni ulos i ? tu sihahaan, tu
siampudan manang tu nagumodang mangharugihon ulaon I do?.
b. Olo do sipata adong gomparan ni na monding ndang mandapot ulos holong i,
ala dao huta ni hula-hula na gabe ndang boi ro, ia so i, hula-hulana sian suku
na asing na so mangantusi adat ni halak Batak.
c. Sipata ma ndang dos kwalitas ni ulos i, sian hula-hula ni anak si angkangan
ala paradongan gabe lengket, sian hulahula ni si anggian ala pogos gabe roa,
ala ni i tong do hurang tabo perasaan ni si anggian i.
5. Molo hurang godang piso-piso i sipata ma marungut-ungutdo hula-hula dohot
tulang na pasahat ulos i di pudian ni ari.
Adong dope na lebih hebat, ima sude
undangan (manang nahinara) ni hula-hula/tulang dohot mangulosi, didok mai ulos
holong.
Hal na songon on gabe olo ma mangkorhon tubu perasaan na hurang denggan di
pomparan ni na monding i, baliksa manghorhon hansit ni roha manang parsalisian
di angka na marhaha-anggi dohot na mariboto. Porlu do botoon ta, ia adat na masa di hita pomparan ni PANGULU PONGGOK
NAIBORNGIN tarlumobi nahinan, aslina nangpe naung sarimatua manang saurmatua
namonding i ndang hea mardalan ulos tu
pinomparna, alai ianggo ulos saput dohot ulos tujung/sampetua ingkon mardalan
do i. Molo sahat do boa-boa tu bonaniari
diparmonding ni nasarimatua/ saurmatua sahat tu na maulibulung, porlu do botoonta
ia pinahan sipotongon di pangarapotna dohot dipartutanona ingkon na manggagat
di duhut.
Ianggo di Pangarantoan on ni ida, na martutur, nunga dohot marga-marga na
asing, na asing adat na dohot hita. Sipata ndang
tarbahcn be holan adat ta i; pangkeon ta, tarlumobi molo ulaon i di huta ni
tutur ta na asing adat na dohot hita. Alani i molo ingkon nama mardalan
ulos di luar ni ulos saput dohot tujung, tarsongon on ma usul pardalan na :
a.
Sian hula-hula ni
namonding, saguru tu torop ni pomparan ni namonding i ma.
b.
Sian Tulang maksimalma 4 (opat), sada ma tu namewakili
anak ni namonding, satu tu namewakili boru ni namonding, sada ma tu namewakili
namar haha anggi keluarga ni namonding, sada ma tu namewakili iboto ni keluarga
ni namonding.
c.
Sian Tulang
Rorobot, dohot hula-hula na asing, maksimal 2 (dua), sian ganup-ganup horong
sada ma i tu anak, sada tu boru naung simpan.
Tu anak dohot boru na so simpan dope ndang hea masa pasahaton ni hula-hula
dohot tulang ulos diparmonding ni natua-tua
d.
Alai ianggo sian
Bonatulang dohot Bonaniari tetap do i sada be (ndang sarupa lapatan ni ulos on
dohot ulos holong). Boi ma ulos i dibahen tu ginjang ni batang ditingki acara
maralaman. Alai molo ulos i, ulos sahat lapatanna naeng buaton ni pomparan ni
na monding i, boi ma ulosi langsung dipasahat tu pomparan ni na monding i.
2.1.6. MANGARAPOT
Najolo di Bona
Pasogit, batang ni na mate tarlumobi natuatua, dibahen doi sian bagot manang
sian hau nabolon. Ndang masa dope tingki i bangke ni na
mate di balsem manang diformalin. Dung dipamasuk bangkei tu batangna, ditutup
ma, dirahut ma dohot hotang asa tung rapat, dibahen dope solang -solang sian
pakko manang sian hau antara ni hotang dohot batang i, jala asa unang muap,
diolesi dope dohot puli tu pardomuan ni batang i. Jadi ndang haruar be uap ni
bangke i. Namangarahut batang i umumna anak dohot boru/hela ni na monding i do.
Di sabola bagian ulu ma anak, di sabola patna ma anggka boru/hela. Ulaon na mangarahut dohot napature batang songon napinatorang diginjang
ima, na nigoaranna mangarapot batang. Holan di parmonding ni natua-tua naung
marpahompu do dibahen songon i. Mangarapot (mangarompu) batang on
termasuk bagian ni ulaon mangarapot do on. Alai ianggo nuaengon mangarompu
batang on nangpe di Bona Pasogit ndang pola masa be on, alana bangke i umumna
nunga di balsem/formalin, ndang muap (bau) be bangke i.
Di ulaon
pangarapoton i di hara do sude tutur unsur Dalihan Natolu, jala nunga termasuk
ulaon na bolon i. Marsipanganon do disi. Diseat do
pinahan lobu manang na manggagat duhut (somalna lombu sitio-tio) tergantung tu
hinaadongan ni hasuhuton mai. Di Bona Pasogit, tarlumobi najolo umumna pulik do dibahen
ulaon pangarapoton dohot partutanona/partuatna. Jadi pangarapoton boi ma
dibahen sadari manang dua ari andorang so tu partutano na. Mangihuthon rurhut-ruhut ni adat, sai tumimbo do pinahan diseat diulaon
partutanona sian pangarapotna. Pinahan na diseat di partutanona i, digoari mai
ola manang boanna.
Molo pulik pangarapot na dohot partutanona, jambar na dibuat sian ola
manang boan nai dibagi doi sian pansa, alai dung mulak sian udean do i dibagi. Somalna jambar
on tata do dibahen. Jala cara mambagihon di jouhon do i sian pansa, jala
dipandanggurhon. Sude do horong ni tutur dapotan on. Alai
ianggo di Pangarantoan on molo adong halak mambahen ola ni na monding, namasak
(direbus) na ma i dibahen jala ndang sian pansa be i bagi, nunga dipamasuk hian
tubagasan plastik. Alai anggo nuaeng
on di Pangarantoan, nunga jotjot idaon ulaon pangarapotna dipasada nama tu
partutanona. Pinahan si seaton pe sada nama, di
patupa mai ditingki partutanona i. Ulaon on ma na ginoaranna ulaon
sadari manang marindahan masak. Dison ndang adong marbagi jambar sian pansa.
Cacatan ;
Pansa ima sada inganan, ukuran hira-hira 2 x 2 meter, timbona hira-hira
tolu meter, ndang pola martarup, ditungkangi mai sian sian hau manang sian
bulu.
Parjojor ni ulaon pangarapoton dohot
partutano na tarsongon on ma (Ulaon sadari) :
2.1.6.1.
MARSIPANGANON.
Dung jumpang
tingkina, jala tutur nunga robe, nunga denggan hundul, sahat ma tu na
marsipanganon. Dung ris dibagi Sipanganon andorang so mangan, jolo martangiang
na niuluhon ni sahalak dongan tubu ni na monding i. Nang pe adong tudu-tudu ni
sipanganon, alai ndang pola pasahaton i tu adopan ni hula-hula songon na masa
di ulaon na marunjuk. (pangolihon anak/pamulihon boru) Alai molo di
Pangarantoan on, alani partingkian dohot tutur nasoboi hatop ro sude , acara
namarsipanganon nunga sai dibahen kesepakatan pukul piga dipatupa, biasanya
pukul 13.30 (tonga dua siang).
2.1.6.2. MARBAGI JAMBAR
Dung sidung marsipanganon sahatma tu na
marbagi jambar. Diboan ma tudu-tudu ni sipanganon i jala dipeakhon ma tujolo ni
angka Raja. Sipata taringot tu parbagian ni jambar, nunga dihatai hian di
tingki ulaon marria, jala laos dipahantus mai muse andorang so dibagi. Alai
molo so dihatai hian dope, andorang so di bagi jolo di hatai angka Raja ma i
tarsongon dia parbagian na. Alai nasomal ala naung disepakati ditingki namarria
raja songondia parjambaron, langsung nama parhobas pasahat jambar tu tujuanna ditingki
marsipanganon dope.
Bagian-bagian dari kerbau yang dijadikan sebagai
jambar juhut (kiri), jambar hepeng (tengah), sketsa ulos ragi
idup sebagai ulos saput (kanan)
2.1.6.3.
MANJALO TUMPAK
Dung hantus parbagian ni jambar tu sude
horong na ginokhon, laho manghabit tingki dipangido raja parhata ni hasuhuton
ma tingki tu juara natorop, asa manjalo tumpak nasida.
Tuat jala hundul ma hasuhuton di jolo
ni jabu, diparade ma sambong inganan ni tumpak. Dungi digorahon raja parhata
(protokol) ma asa ro angka boru, bere, dongan tubu, dongan sahuta dohot angka
tutur na asing, pasahathon tumpakna be. Dung sidung i
mandok hata mauliate ma bona ni hasuhuton. Ianggo tutur na solhot somalna
dijabu do nasida pasahathon tumpakna/guguna.
2.1.6.4. ACARA
PARTUATNA
Ianggo somalna,
parjolo do masisisean angka na mardongan tubu. Alai ala partingkian pamintoran nama di bahen. Hulahula ma manise dongan
tubu ni na monding.
Catatan :
langgo di bona pasogit ( Laguboti ) Raja ni dongan tubu ( Raja Tinonggo
) do manise bona ni hasuhuton.
Dung sidung
masisisean somalna di torushon ma muse tu na marhata sigabe-gabe (manauri).
Alai mamereng tu tingki dohot ala satongkinnari naeng di torushon ma acara
maralaman. Didok roha nian asa di acara di alaman ima sude horong ni raja na
ginokhon pasahathon hata sigabe-gabe tu hasuhuton dohot tu juara na torop.
Mardomu tusi dung sidung masisisean, ndang pola be marhata sigabe-gabe alai
dipasada ma (di rimpun) dohot tangiang na binoanhon ni hula-hula. Alana nunga
jot jot binereng masa songon on. Dung sidung martangiang sahat ma tu acara
PARTUATNA, adong do acara khusus songon
dalan laho pasahathon hata na uli na denggan tu hasuhuton. Mardomu tusi digorahon raja parhata manang sahalak natuatua ma asa nangkok
tu jabu sude pinompar ni na monding i, dongan tubu, boru, dongan sahuta, horong
tulang dohot hulahula (unsur Dalihan Natolu) laho mangalaksanahon acara
partuatna.
Dung sude jongjong natorop i manghaliangi bangke ni natuatua na monding i,
mardos ni roha ma na mardongan tubu, ise sian nasida laho manghatahon hata ni
pinggan pangarapoton sekaligus pasahat hata pasu-pasu tu pinompar ni natua-tua
na monding i.
Pinggan pangarapoton ima pinggan pasu namarisihon : Parbue/boras, Napuran 3
manang 5 bulung, hepeng harotas godangna 4 lembar, gambiri, ranting ni
baringin, ranting ni hariara. Dipasahat paidua ni hasuhuton ma
pinggan pasu pangarapoton tu natua-tua naung di tunjuk manghatahon hata
pasu-pasu. Nasomal, na boi manghatahon hata pinggan pangarapoton dohot hata
pasu-pasu tu pinompar ni na monding i ima :
a.
Natua-tua naung
marpahompu
b.
Tarombona
(silsilah, kedudukanna) di ginjang ni namonding i (paramangon manang parhahaon
na). Alai molo so adong i, boi do tarombona di toru ni na monding i, alai laho manghatahon hatana ibana,
ingkon mamboan goar ni ompu parsadaanma.
c.
Na hot di adat,
lapatanna natua-tua na boi manjalo dohot mangalehon adat (marbagas di bagasan
adat)
d.
Unang na mabalu
e.
Unang natua-tua
naung manjalo sulang-sulang hariapan
Parjojor ni acara partuatna (pasahat
pasu-pasu) i, tarsongon on ma :
a.
Parjolo ma
hasuhuton pasahathon pinggan pangarapoton i tu natua-tua naung di tunjuk.
b. Andorang so dihatahon natua-tua i hata ni pinggan pangarapoton, dohot hata
pasu-pasu tu pinompar ni na monding i, parjolo ma di sungkun tu sude naliat
nalolo, manang adong sian nasida nanaeng mandok hata siala singir dohot utang
(ruji-ruji dohot dabu-dabu) ni na monding i.
c. Molo so adong be namabalu, lapatanna natua-tua i nama parpudi monding,
disungkun ma pomparan ni namonding i, manang naung hantus sude parbagian ni arta
na tininggalhon ni na monding i asa unang adong parsalisian dipudian ni ari.
Molo adong dope na mabalu didok natautua na naeng pasahat pasu-pasu ima
tarsongon : Ala mangolu dope amanta (molo inanta i namonding) manang, inanta
(molo amanta i na monding), taringot tu parbagian ni warisan tu hamu sude
pinompar ni amanta/inanta on ma laho mangatur/pahantushon i sahalion.
d. Dung sidung i, dihatahon ma hata ni pinggan pangarapoton i dohot hata
pasu-pasu.
Didokma tarsongon on :
Nunga hujalo dison pinggan pangarapoton
na hot dihundulanna, sai hot ma antong panggabean harhorasan, songon hata ni
natua-tua namandok, hot ma songon pulo, tingkos songon parsidohoan, sai hot ma
panggabean dohot parhorasan, di gomparan ni natua-tua na monding on, dohot
di hita on sude tumpahon ni Amanta Debata.
Na marisi parbue
santi, parbue sipir ni tondi, asa santi ma dingin, santi matogu antong
panggabean parhorasan di pinompar ni natua-tua on, sai pir ma antong tondi ni
nasida, songon hata ni natua-tua namandok, pir ma pongki bahul-bahul bahen
salongan, pir ma tondi ni pinompar ni natua-tuaon, martamba-tamba nang angka
pansamotan, tumpahon ni Amanta Debata. Marisi muse napuran sirara uruk,
napuran mauliate, asa anggiatma dilehon Amanta Debata angka silas ni roha tu
gomparan ni natua-tua on, asa silanlan uruk-uruk tu silan-lan aek toba, unang
adong namarungut-ungut sude ma hita marlas ni roha, alani i tama do hita mandok
mauliate tu Amanta Debata, ala dilehon di hita hahipason, boi hita marpungu di
tingki on.
Marisi gambiri na marisihon miak,
asa mamiaki ma Amanta Debata, dipabaor pasu-pasu na tu angka pomparan ni
amanta/inanta natua-tua na jumolo monding on dohot di hitaon saluhutna. Dison adong muse ranting ni baringin dohot ranting ni hariara, asa anggiat
saut songon hatani natua-tua namandok martantan ma baringin, mardangka hariara,
torop maribur ma pinompar ni natua-tuaon huhut matangkang majuara, martan-tan
ma baringin marurat jabi-jabi horas tondi madingin pir tondi matogu tumpahon ni
Amanta Debata mulajadi.
Marisi muse ringgit sitio soara, napinungka ni pamarenta napalas roha ni
angka raja, hasoloan ni inanta soripada jala pangidoan antong, sai tioma
panggabean, tio nang parhorasan di pomparan ni amanta/inanta natua-tua na
monding on dohot di hita on sasude na. Molo adong do ogung manang musik, di
pangido ma gondang, parjolo ma dijalo gondang mula-mula dohot gondang somba. Dijala ma muse gondang liat-liat, ditingki gondang liat-liat i, di jomput
natua-tua (raja parhata) ima parbue sipir ni tondi tusimanjujung ni pomparan ni
natua-tua na monding i huhut di dok hata pasu-pasu (alai parjolo do di jomput
tu simanjujung na). Dimulai ma sian anakhonna
sihahaan/parumaen, anak paduahon dohot namangihut (ingkon ris do sude pinompar
ni natua-tua i). Dungi disaburhon natua-tua ima muse parbue liat-liat 3 hali
huhut didok asa liat panggabean, liat parhorasan di hita on saluhut na. Laos di acara gondang mangaliat, dung sidung diparis sipir ni tondi tu
pinompar ni namonding i, raja parhata manguluhon hasuhuton mangaliat di jabu,
alai jolo di hehei ma sijagaron tu parumaen ni namonding i, dungi dihaliangi ma
namonding i tolu hali, dung sidung i tuat ma tu alaman, sekaligus dohot bangke
ni namonding i, dihaliangi ma muse bangke ni namondingi di alaman 3 hali. Dungi di bagi natua-tua i (raja parhata) ma hepeng na di bagas ni pinggan
pangarapoton i;
* Sada ma tu-natua-tua napasahat hata
pasu-pasu i
* Sada tu raja ni dongan tubu
* Sada tu raja ni boru
* Sada tu raja ni hula -hula/tulang
Molo di Pangarantoan on, boi do mamereng kondisi tempat,
denggan do tong acara manghatahon
pinggan pangarapoton on, dung jolo tuat bangke ni natua-tua i tu alaman, alai
dijalo ma gondang laho tu partuatna tu alaman, dung sahat di alaman dohot angka
pomparanna mangahaliangi bangke ni natua-tuai, disi ma dihatahon pinggan
pangarapoton partuturna songon na diginjang, dung sidungi dilanjuthon ma muse
tu acara maralaman.
2.1.6.5. PARTUTANONA
Mangihuthon adat, molo dung marpahompu
na monding i, andorang so di boan tu udean dibahen do acara maralaman. Ido
umbahen didok partutanona manang partuatna lapatanna tuat sian jabu tu alaman,
Alai olo do sipata di Pangarantoan on, ndang sai sude bolas namonding i tu
alaman dibahen sompit ni alaman, jadi didok roha unang pola dipaksahon dibahen
tu alaman, hotma di jabu alai nang pe songon i tong do i di anggap naung
maralaman. Alai jolo dialap paidua ni hasuhuton do hata tu raja-raja adat dohot
situan natorop didokma tarsongon on : Hamu angka raja dohot inanta soripada na
ro mangapuli hami siala parmonding ni natua-tua nami on. Nian ianggo
mangihuthon adat napinungka ni Omputa sijolo jolo tubu, ingkon tu alaman do
bahenon bangke ni natua-tua on, andorang so ta taruhon tu udean. Alai ala
sompit ni alaman raja nami, nangpe hot di jabu bangke ni natu-tua on, taetong
ma naung di alaman tabahen botima.
Tarsongon on ma partording ni acara
di alaman ;
l. Marende
2.
Martangiang
3. Hata huhuasi (sian paidua ni hasuhuton )
4. Manjaha riwayat
hidup ni na monding sian paidua ni suhut
5. Mandok hata sian
:
a.
dongan tubu
b.
boru /bere
c.
dongan tubu ni hela
(molo adong)
d.
dongan sahuta
e.
ale - ale / dongan
sakarejo
f.
pamarenta setemhat
( RT / RW )
g.
pengurus punguan
parsadaan marga
6.
Marende
7. Mandok hata
sian :
a.
Hula-hula anak
manjae
b.
Hula-hula na
marhaha-anggi
c.
Bona ni ari (molo
adong )
d.
Bona tulang
e.
Tulang robobot
8. Marende
9. Mandok hata sian hula-hula (ni mamonding)
Dimulaima sian :
a. boruna
b. dongantubu
c. Hula-hula
tangkas (nasumolhot) laos disima pampuhun tu hasuhuton
10. Mangampu hasuhuton
Dimulai ma sian :
a. boru suhut
b. paidua ni suhut
c. suhut bolon
Molo di bona pasogit tarlomobi ma molo naung saur matua,
sai dipatupa do ogung sabangunan, jadi dung tuat tu alaman bangke i disi ma
haroro ni horong ni hula-hula/tulang pasahathon parbue sipirni tondi, mandok
hata sekaligus manjalo gondang. Dung sidung acara nasida, di arahon protokol ma
nasida asa marsipanganon di inganan naung dipersiaphon hian tu nasida. Songon
ima tu horong ni hula-hula manang tulang namangihut. Molo
di Pangarantoan on do, molo dipatupa hasuhuton ogung manang uning-uningan,
haroro ni horong ni Hula-hula/Tulang di luarni hula-hula napasahat ulos
saput/sampetua (molo ulaon sadari) ditingki maralaman do, jala acara
parmanganon, dibahen ma kesepakatan hira-hira pukul piga ariannai (umumna pukul
13.30) jadi ditingki acara mangan sahat tu namambagi jambar dohot na manjalo
tumpak dipaso ma jolo acara mandok hata, manortor dohot pasahat parbue sipir ni
tondi. Alai adongdo sian pihak ni hula-hula/tulang naso setuju sisongonon,
alana prinsip nasida jolo pashaton nasida do parbue sipir ni tondi, baru pe olo
nasida manjalo jambar (masipanganon). Asa sada pemahaman taringot tuson,
denggan ma dielek hasuhuton tu hula-hula/tulangi asa marboha bahenon ma nasida,
ala situasi naso memungkinkan tu keinginan nasida, jala partingkian na
terbatas. Molo di luat na asing,
songon di Siantar, sai parjolo do Horong ni hula-hula mandok hata (manortor)
dimulai ma sian Hula-hula tangkas, marudut ma muse tu tulang, bona tulang,
tulang rorobot, Bona ni ari, hula-hula namarhaha anggi, hula-hula anak manjae
(naposoa), sidung i tu dongan tubu,
ale-ale, sahat ma muse tu horong ni boru, dimulai sian boru natua-tua, boru
tubu, sahat tu simatua ni boru. Terkahir sahat ma tu Dongan sahuta, jala laos
dongan sahuta ma na paampuhon tu hasuhuton. Molo di sebahagian daerah Pekanbaru (Riau), marsipangannon,diulahon
sebelum maralaman, dung sidung marsipanganon dilanjuthon ma tu namanjalo tumpak
(pangurupion), dung sidung i, sahatma tu acara masisean, somalna Hula-hula do
manise hasuhuton, dilanjuthon ma muse tu marhata sigabe-gabe, sian ganup
horong, dung sidung marhata sigabe-gabe dilanjuthon ma muse tu namaralaman.
2.1.6.6. MARDONDONTUA
Mardondontua makna
na: manghamauliatehon tu Debata ala naung gabe natua-tua na monding i, jala asa
anggiat turun na songon i tu pinomparna. Alana ingkon naung gabe do asa masa
mardondontua.
Pardalan ni mardondontua tarsongon on
ma:
Sahalak sian dongan tubu manguluhon
acara i songon protokol, digorahon protokol ma asa mangarade jala jongjong sude
angka gelleng ni na monding i. Parumaen sihahaan ma dijolo manghunti sijagaron
(ampang na marisi, eme, sanggulmarata dll.), mangihut ma angka anak, boru dohot
sude pahompu.
Molo adong sijagaron na asing dibagasan parindahanan na metmet di tiop
angka pahompu sian anak dohot sian boru ma i. Dungi digorahon protokol ma muse,
asa mardalan nasida sian siamun mengarah tu pat (kaki) ni bangke manghaliangi
bangkei 3 manang 7 hali huhut mangendehon : Martua do dohonon na marsaroha i
dohot udut na ....... Ditingki manghaliangi bangkei nasida, lam. leleng lam
hatop. Dung dihaliangi masuk ma nasida tu jabu, laos digorahon ma horas 3 hali. Dung sidung i langsung ma disimpan sijagaron i tu jabu (kamar).
2.1.6.7. ACARA HURIA
Dung sidung
mardondontua, dipasahat ma tu pangula ni huria laho mamimpin acara agama (molo
namonding i marugamo Kristen) jala laos nasida ma manguluhon acara i sahat tu
udean.
2.1.6.8. OMPU-OMPU
Manuan ompu-ompu ( raja ni duhut-duhut ) somalna (di Bona
Pasogit) terutama na jolo dibahen 3 (tolu) ari dung di tanom bangke ni na
monding i. Alai ianggo nuaeng on nang pe di Bona Pasogit nunga adong na
mambahen laos di ari partutanonai. Di Pangarantoan pe laos dipartutanonai nama
dibahen namanuan ompu-ompu holan angka pahompu, pahompu sian anak disabola
siamun, pahompu sian boru di sabola hambirang ni kuburan nai. Acara manuan ompu-ompu di udean, adong do namanbahen asa parjolo dipasahat
bona ni hasuhuton ma raja ni duhut-duhut (ompu-ompu) tu hula-hula asa nasida
mamulai manuan ompu-ompui, dungi diuduti angka pinompar ni namondingi ma muse.
Adong muse do adat sian luat naasing, na mamulai manuan ompu-ompu on ima sian
bona tulang, dilanjuthon ma ma tu hula-hula laos mangihut ma muse tu pomparan
ni namondingi.
Dung sidung acara manuan ompu-ompu, mulak ma tu huta (inganan ni)
namonding, laho melanjutkan adat ungkap tujung (tu nasarimatua) sekaligus tu
acara manuan ompu-ompu. Marsipanganon do disi, jala mardalan do jambar disi,
dohot marhata sigabe-gabe.
2.1.6.9. UNGKAP TUJUNG DOHOT UNGKAP HOMBUNG
Dung
sidung sian udean mulak dope muse natorop i tu jabu, termasuk hula-hula dohot tulang,
laho manguduti adat nahombar tu parmonding ni
natua-tua i.
Molo sari matua dope namondingi, jala ulaon partutanona
ulaon sarimatua, dilanjuthon ma muse tu namambuka tujung, acara mambuka tujung hira sarupa doi tu namate
tunggane, songon naung dipatorang di halaman sebelumna, dung sidungi
marsipanganon.
Alai
molo ulaon saurmatua do, ndang dibuka pe tujungi, jala digoari doi sampe tua.
Jadi acara di jabu langsung nama tu namarsipanganon, diuduti pasahathon
piso-piso tu hula-hula/tulang (molo so di pasahat dope ditingki na pasahat ulos
i). Pada umumna acara di jabu dung mulak sian udean dung
denggan hundul parjolo ma marsipanganon. Mangihuthon adat, mamotong pinahan
lobu (namarmiak-miak) do disi lengkap dohot na margoarna. Tudu-tudu ni sipanganon pasahaton ni
hasuhuton doi tu hula-hula. Hula-hula pe mamboan dengke do disi jala pasahaton
na do i tu hasuhuton (namabalu i). Mardalan
do parjambaron dung sidung marsipanganon, dung sidung i pasahathon ni suhut ma
piso-piso tu hula-hula dohot tulang napasahathon ulos. Alai laho manghabit
tingki songon naung di patorang di halaman sebelumna dumenggan do molo pisopiso
i di pasahat di tingki pasahathon ulos i nasida. Dung sidung i molo ndang adong namanghabaluhon
namondingi, jala namomdingi ima ina, lapatanna nunga parjolo ama monding, sahat
ma muse tu na mangungkap hombung. Hombung ima songon lamari inganan ni angka
barang na arga umpamana barang homitan, hepeng, mas, ulos, abit na arga, dohot
na asing. Hombung di pature/dibahen sian hau nabolon, dilubangi jala
dipalengket/dilemesi dibagasanna dohot luarna. Pinggirna sipata di ukir gabe
uli idaon. Dibahen do tutup na sian hau manang papan napir jala dibahen sordak
dohot garpuna asa boi kunci on.
Mangungkap hombung
marlapatan pasigathon arta na tininggalhon ni na monding i tu paramanna. Alai
molo mangolu dope among manang inong ni paraman nai (natoras na) ndang masa
dope mangungkap hombung.
Mardalan
ulaon ungkap hombung ingkon naung saur matua manang mauli bulung do na monding
i. Di hita PANGULU
PONGGOK NAIBORNGIN mambuka hombung dibahen molo ina do naparpudi monding, jala
ingkon paraman na do mambuka hombung, ipe ingkon jolo mate do natoras ni
paraman na i, ndang hea dohot hulahula na asing (hula-hula na marhaha
maranggi, hula-hula ni anak manjahe ) dohot tulang mabuka hombung. Najolo
manigati hombung, ndang sai holan manigati arta na disimpan di hombung i, alai
boi do marrupahon barang na asing umpamana horbo, hoda manang lombu. Alai
ianggo nuaeng on holan bentuk hepeng na ma jala godangna ndang pola haru di tontuhon
be. Dung sidung acara ungkap hombung sahat ma tu acara pasahathon hata si
gabe-gabe tu hasuhuton/keluarga ni na monding i. Di usahahon ma asa jempek
acara i umpamana, sahalak ma utusan sian ganup-ganup horong. Dung sidung i
sahat ma tu pangampuon sian suhut bolon. Pangujungina ditutup ma ulaon i
dibagasan tangiang sian hula-hula. Alai molo dos roha, ala nunga loja be
tarlumobi hasuhuton, ndang pola be nian adong acara mandok hata si gabe-gabe,
alai langsung ma di rimpun/dipasada dohot tangiang sian hula-hula. Songon i ma
sahat ni ulaon i
BAB
III
PENUTUP
3.1 KESIMPULAN
Upacara saur matua merupakan warisan
kebudayaan religi masyarakat batak sejak masa megaltik pra-Kristen. Upacara ini
diyakini telah beberapa kali mengalami transformasi sejalan dengan perubahan
yang terjadi pada kebutuhan dan problematika kehidupan dari waktu ke waktu. Menurut
hemat penulis, upacara saur matua hendaknya tetap dilestarikan terkait
dengan konsep “kematian ideal”. Namun hal itu menjadi sulit, apabila masyarakat
Batak Kristen tidak merasakan pengalaman yang menyenangkan dan bermanfat dari
upacara tersebut. Upacara saur matua harusnya dilakukan dengan tidak
membebani secara berlebihan perekonomian anak-anaknya. Dilakukan dalam ungkapan
syukur kepada Tuhan atas berkat umur yang panjang, hingga saat ajal
menjemputnya, masih sempat melihat seluruh anak-anaknya telah berkelurga
(bahkan telah memiliki cucu). Orang yang mati saur matua adalah sebuah
“kebanggaan tersendiri” dalam pencapaian keinginan terakhir hidup manusia
sebagai mahluk individu maupun sebagai mahluk sosial. Perlu ditumbuhkan sikap
kritis, peka, dan arif agar upacara saur matua terus mengalami
transformasi menuju arah yang lebih baik, agar dapat diterima oleh seluruh
lapisan masyarakat Batak (bahkan tidak hanya bagi yang beragama Kristen).
DAFTAR
PUSTAKA
https
: //balar medan.wordpress.com/2008/06/18/Upacara-saur-matua-konsep-“Kematian-ideal”-pada-masyarakat-batak-studi-etnoarkeologi/